Σημείωση: Τα όσα γράφω αποτελούν προσωπικές μου απόψεις και μόνο. Δεν έχω κάποια απόδειξη για όσα θα γράψω παρακάτω, και υπάρχει σημαντική πιθανότητα να κάνω λάθος.
Το τελευταίο καιρό διαβάζω στα νέα της τεχνολογίας για τις διάφορες δικαστικές διαμάχες που έχουν site p2p, όπως το thepiratebay.org. Οι εταιρίες κάνουν “απεγνωσμένες” προσπάθειες να σταματήσουν το φαινόμενο της πειρατείας. Εταιρίες όπως η Microsoft βάζουν διάφορα κλειδώματα στο λογισμικό τους, και προσπαθούν (φαινομενικά) με κάθε τρόπο να σταματήσουν τη πειρατεία. Όμως, λόγω της πολυετούς εμπειρίας μου πλέον στο χώρο της τεχνολογίας, απο τη πλευρά και του χομπίστα αλλά και του επαγγελματία, η εντύπωση που έχω για την κατάσταση είναι κάπως διαφορετική.
Πλέον πιστεύω ακράδαντα ό,τι οι περισσότερες εταιρίες προωθούν οι ίδιες την πειρατεία. “Υπόγεια” την προωθούν και μετά την “κυνηγούν”. Φυσικά δε μπορώ να αποδείξω αυτόν τον ισχυρισμό, αλλά οι ενδείξεις είναι παντού. Ο λόγος που το κάνουν αυτό, είναι γιατί όσο κι αν φαίνεται οξύμωρο έτσι αυξάνουν το μερίδιο αγοράς τους και τα κέρδη τους.
Οι αναλυτές της αγοράς γνωρίζουν πολύ καλά, πως το κοινό που είναι διαθέσιμο να πληρώσει για το λογισμικό τους είναι περιορισμένο. Αυτό το κοινό δε γίνεται να αυξηθεί. Υπάρχει για παράδειγμα συγκεκριμένος αριθμός ανθρώπων που είναι επαγγελματίες στο χώρο της φωτογραφίας, και είναι διατεθιμένοι να πληρώσουν ένα σκασμό χρήματα για το τελευταίο Photoshop προκειμένου να κάνουν τη δουλειά τους. Κι όμως η κατάσταση σήμερα δείχνει πως και η κουτσή Μαρία έχει το Photoshop στον υπολογιστή για απλό ρετουσάρισμα των φωτογραφιών που ανεβάζει στο Facebook… Ε, δε θέλει και πολύ μυαλό για να καταλάβει κανείς πως το έχει σπασμένο… Και επίσης, δε θέλει και πολύ μυαλό για να καταλάβει κανείς πως αν δεν είχε τη δυνατότητα να το βρει σπασμένο, δε θα το αγόραζε έτσι κι αλλιώς, οπότε η εταιρία του δεν έχει διαφυγώντα κέρδη. Ίσα ίσα που κερδίζει σε αναγνωρισιμότητα, και το πρόγραμμά της γίνεται Standard λόγω της εδραίωσής του στη συνείδηση του κοινού.
Αυτό το παράδειγμα δείχνει με τον καλύτερο τρόπο, γιατί η μέθοδος με την οποία υπολογίζεται η απώλεια χρημάτων εξαιτίας της πειρατείας είναι εσφαλμένη. Δηλαδή το να υπολογίζεις πόσοι έχουν σπασμένο το λογισμικό επί την τιμή του, δεν είναι ρεαλιστικό νούμερο γιατί δεν υπολογίζει πόσοι απο αυτόυς θα το αγόραζαν αν δεν είχαν εναλλακτική επιλογή. Στη περίπτωση πχ του Photoshop, το πιο πιθανό είναι το ποσοστό που θα το αγόραζε να είναι πολύ μικρό. Και επίσης το πειρατικό αντίγραφο δε κοστίζει στην εταιρία ούτε σε υποστήριξη, ούτε στο δίκτυο διάθεσης. Δε κοστίζει τίποτα.
Μια ανάλογη περίπτωση είναι η Microsoft. Η Microsoft εκδίδει 3 κύρια προϊόντα στο χώρο του λογισμικού. Τα Windows, το Office, και το Visual studio. Και τα τρία είναι πανάκριβα. Και τα 3 όμως έχουν εδραιωθεί ως βιομηχανικά στάνταρ και μονοπώλια. Ας τα εξετάσουμε εν συντομία ένα ένα:
1) Windows. Τα windows έχουν αυτή τη στιγμή το μονοπώλιο στο χώρο των λειτουργικών συστημάτων των προσωπικών υπολογιστών. Είναι τόσο διαδεδομένα που η συντριπτική πλειοψηφία των χρηστών τα έχουν συνδέσει με τα “κομπιούτερ”, κι ούτε καν φαντάζονται πως υπάρχουν και εναλλακτικές επιλογές. Κι όμως, κάποιος που έχει γνώση του αντικειμένου, γνωρίζει πως απέχουν πολύ απο το να είναι το ιδανικό λειτουργικό σύστημα. Αν και τα τελευταία χρόνια έχει βελτιωθεί αισθητά, παρόλα αυτά, αντιμετωπίζει προβλήματα σταθερότητας, προβλήματα ασφαλείας, έχει μεγάλες απαιτήσεις σε υλικό, είναι λιγότερο παραμετροποιήσιμο. Και το σημαντικότερο όλων, κοστίζει ένα σημαντικό ποσό. Ενώ υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές που είναι ανώτερες τεχνολογικά και πάνω απο όλα, ΔΩΡΕΑΝ. Σαφώς υπάρχουν κάποια πράγματα για τα οποία οι εναλλακτικές λύσεις δε μπορούν να ανταπεξέλθουν. Για παράδειγμα τα βιντεοπαιχνίδια, η υποστήριξη κάποιων συσκευών και κάποιων προγραμμάτων. Αλλά ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι ακριβώς γιατί τα παράθυρα αποτελούν μονοπώλιο. Εκτιμώ πως το 90% των χρηστών υπολογιστών, θα μπορούσαν σήμερα κιόλας να εγκαταστήσουν Ubuntu και να συνεχίσουν να κάνουν όλα όσα έκαναν και πριν. Το ερώτημα είναι γιατί δε το κάνουν, και προτιμούν να εγκαταστήσουν ένα ακριβό σύστημα για να κάνουν ακριβώς τις ίδιες εργασίες, και με περισσότερα προβλήματα.
Ο λόγος είναι, γιατί τα Windows έχουν γίνει το defacto standard. Έχουν στηθεί ολόκληροι μηχανισμοί γύρω απο αυτά. Εκπαιδευτικά προγράμματα, οργανισμοί πιστοποίησης, βιβλία, περιοδικά… Και το επόμενο ερώτημα που πρέπει να κάνει κάποιος, είναι το ΠΩΣ κατάφεραν και έγιναν αυτό το στάνταρ, και πως το διατηρούν.
Είναι απλό. Η πειρατεία έβαλε το χεράκι της και βοήθησε την κατάσταση. Η Microsoft γνωρίζει πολύ καλά, πως δεν είναι όλοι διατεθιμένoi να πληρώσουν για τα Windows. Αυτό το τεράστιο ποσοστό χρηστών που μπορεί κάλλιστα να καλύψει τις ανάγκες του απο το ανοιχτό λογισμικό, είναι σημαντικό γιατί χωρίς αυτό τα Windows θα πάψουν να αποτελούν το στάνταρ στους υπολογιστές, και έτσι θα χάσουν τα όποια πλεονεκτήματα έχουν, αφού οι τρίτες εταιρίες θα υποστηρίζουν περισσότερο και τα υπόλοιπα συστήματα, και ο μηχανισμός γύρω απο τα παράθυρα θα χάσει σε αξία ενώ θα δημιουργηθούν αντίστοιχοι μηχανισμοί και για τα υπόλοιπα λειτουργικά. Απο αυτούς τους ανθρώπους, ένα σημαντικό μέρος μένει στα Windows γιατί ήταν προεγκατεστημένα και τα έχουν ήδη πληρώσει, ένα άλλο μέρος μένει γιατί είναι μονοπώλιο και το έχουν συνηθίσει, και ίσως το μεγαλύτερο μέρος μένει γιατί… το έχουν σπασμένο.
Η Microsoft έχει τη δυνατότητα να σβήσει τη πειρατεία απο το χάρτη, όμως δε την συμφέρει γιατί τότε ένα μεγάλο μέρος των χρηστών θα στραφεί προς το ανοιχτό λογισμικό. Είναι προτιμότερο για τη Microsoft να χρησιμοποιούν όλοι το λογισμικό της ακόμα κι αν κάποιοι δε το πληρώνουν, παρά να το χρησιμοποιούν πολύ λιγότεροι αλλά όλοι να το πληρώνουν. Δεν με εκπλήσει λοιπόν το γεγονός πως τα windows 7 σε σχέση με τα Vista έσπασαν πιο γρήγορα, πιο εύκολα, και με λιγότερους πονοκεφάλους… Η Microsoft προσπάθησε να περιορίσει την πειρατεία και είδε οτι όχι μόνο απέτυχε, αλλά δημιούργησε άσχημο κλίμα για το λειτουργικό της. Δεν αμφιβάλλω πως πολλά απο τα αρχικά προβλήματα με τα Vista οφείλονταν είτε στα σπαστήρια είτε στις μεθόδους ενάντια στα σπαστήρια, και όχι στα ίδια τα Windows. Όμως όσοι τα έβαλαν σπασμένα, δεν σώπασαν αλλά έδωσαν πολύ άσχημη φήμη στο λειτουργικό της. Φήμη που κόστισε και απο πάνω στη Microsoft. Έτσι με τα 7 πήρε το μάθημά της και πλέον είναι πανεύκολο να τα βάλει κανείς σπασμένα και να κάνει όλες τις ενημερώσεις, και μάλιστα η τελική σπασμένη έκδοση ήταν διαθέσιμη στους πειρατές 2 μήνες πριν βγει στα καταστήματα…
2) Το Office, αποτελεί την στάνταρ σουίτα γραφείου. Το κόστος του είναι τεράστιο, ενώ οι τελευταίες εκδόσεις του είναι γεμάτες με χαρακτηριστικά που αναρωτιέμαι αν το 99% των χρηστών αξιοποιούν πάνω απο το 10% των δυνατοτήτων τους. Οι περισσότεροι χρήστες συνήθως κάνουν απλή επεξεργασία κειμένου, και λίγα λογιστικά φύλλα και παρουσιάσεις. Πράγματα που μπορούν να γίνουν με “αρχαίες” εκδόσεις του Office, και με εναλλακτικό δωρεάν λογισμικό. Το ερώτημα είναι γιατί το πανάκριβο MS Office παραμένει σχεδόν μονοπώλιο, ενώ δε προσφέρει κάτι το ουσιαστικό στη συντριπτική πλειοψηφία των χρηστών;
Η απάντηση είναι μια απο τα ίδια με τα Windows… Η Microsoft κάνει τα στραβά μάτια στην πειρατεία… Για την ακρίβεια, πέρα απο ένα ξεπερασμένο σύστημα με κωδικό, δεν έχει καμία άλλη προστασία στο Office. Φαινομενικά χάνει χρήματα αλλά στην ουσία δεν είναι έτσι. Αυτός που δεν κάνει βαριά χρήση της δικής της σουίτας, δε θα πλήρωνε να την αγοράσει, όταν υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές ή/και μπορεί να κάνει τη δουλειά του με την παλαιότερη έκδοση που τυχόν έχει. Τη συμφέρει όμως να τον κρατήσει, γιατί έτσι τα αρχεία που φτιάχνει θα διαβάζονται καλύτερα απο άλλους με MS Office, και για να κάνει καλή χρήση του θα πρέπει να εκπαιδευτεί στη χρήση του, ενώ στον επαγγελματικό χώρο θα είναι πιο πιθανό να χρησιμοποιήσει αυτό, αν το έχει μάθει απο το σπασμένο στο σπίτι του…
3) Visual Studio. Άλλο ένα εύκολα σπασμένο πρόγραμμα. Αποτελεί το στάνταρ για τον προγραμματισμό σε περιβάλλον windows, και είναι πανάκριβο. Είναι η μοναδική περίπτωση που εκ των πραγμάτων αξίζει να αποτελεί πρότυπο στο είδος του. Κι αυτό γιατί πολύ απλά είναι ιδανικό για την ανάπτυξη εφαρμογών σε περιβάλλον windows, με διαφορά. Παρόλα αυτά και σε αυτή τη περίπτωση η πειρατεία του είναι εύκολη, αφού έτσι οι ανερχόμενοι προγραμματιστές μαθαίνουν να προγραμματίζουν σε περιβάλλον windows.
Απο τα παραπάνω παραδείγματα βλέπουμε πως :
Η αγορά που είναι διαθέσιμη για να πληρώσει τις εξωφρενικές τιμές τους είναι συγκεκριμένη. Αν η πειρατεία εξαφανιζόταν αύριο, το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου θα το γύρναγε σε Linux. Για αυτό υπόγεια η πειρατεία επιτρέπεται, ίσως και προωθείται.
Γιατί αυτό γίνεται υπόγεια; Γιατί αν μαθευτεί αυτή η πρακτική και αποδειχθεί, θα την κυνηγήσουν νομικά όσοι πληρώνουν για το λογισμικό της.
Πολλές εταιρίες δίνουν δωρεάν εκδόσεις των προγραμμάτων τους για προσωπική μη επαγγελματική χρήση. Γιατί η Microsoft δε το κάνει; Γιατί πολύ απλά, βγάζει περισσότερα έτσι. Πρώτα απο τα κορόιδα που το βλέπουν ηθικά το θέμα, ή δε γνωρίζουν κυριολεκτικά πως μπορούν να βάλουν σπασμένο το λογισμικό. Δεύτερον, ειδικά για τα Windows, αν τα έδινε δωρεάν για προσωπική χρήση δε θα έβγαζε απο τους έτοιμους υπολογιστές , επιτραπέζιους και φορητούς, με προεγκατεστημένο λογισμικό. Παρόλα αυτά να είστε σίγουροι πως όταν το Linux αποκτήσει τη λεγόμενη “κρίσιμη μάζα”, και αρχίσει να ανεβάζει στροφές, θα αρχίσουν να προσφέρουν δωρεάν λογισμικό ή τουλάχιστον θα ρίξουν δραματικά τις τιμές.
Γιατί όσοι το βλέπουν ηθικά το ζήτημα είναι κορόιδα; Είναι απλό, γιατί η εταιρία που έχει το συγκεκριμένο μονοπώλιο τους κοροϊδεύει. Πρώτα από όλα έχει σχεδόν μονοπώλιο και κατευθύνει την αγορά, παρόλα αυτά όμως δεν προσφέρει λύσεις για τους περισσότερους πελάτες. Για παράδειγμα, δεν προσφέρει ξεχωριστά το Word για κάποιον που χρησιμοποιεί μόνο αυτό, και σε βάζει να πληρώσεις και έξτρα για πράγματα που δε χρησιμοποιείς. Δεύτερον χρησιμοποιεί πλάγιους τρόπους για να αναγκάσει τις αναβαθμίσεις, για παράδειγμα αλλάζει τύπους αρχείων. Τρίτον σε βάζει να πληρώσεις υπερβολικά πολλά για ένα πρόγραμμα που έχει πολλά κενά ασφαλείας, και στη βάση του είναι το ίδιο εδώ και χρόνια, παρά τις επιφανειακές αλλαγές και προσθήκες. Και τέταρτον, δεν έχει κλειδώσει αποτελεσματικά τα προϊόντα της, με συνέπεια να μπορούν κι αυτοί που δε πληρώνουν τις τσουχτερές τους τιμές να έχουν τα ίδια ακριβώς με αυτούς που πληρώνουν.
Φυσικά ανέφερα την Microsoft ως παράδειγμα. Πολλές εταιρίες δρουν με τον ίδιο τρόπο.
Υπάρχουν φυσικά και εταιρείες που θίγονται απο την πειρατεία. Πρώτα απο όλα, οι εταιρίες βιντεοπαιχνιδιών. Ένα σύγχρονο βιντεοπαιχνίδι, κοστίζει πολλά για να φτιαχτεί, και έχει όλο και λιγότερα έσοδα. Απο ένα σημείο καταλήγει να είναι ασύμφορη η παραγωγή ποιοτικών τίτλων, με συνέπεια αυτό το χάλι που υπάρχει τα τελευταία χρόνια στο χώρο…
Δεύτερον εταιρίες που βγάζουν κάποια σημαντικά φθηνά προγραμματάκια. Αυτές οι εταιρίες δεν έχουν μεγάλα συμβόλαια για να έχουν έσοδα και πραγματικά πλήττονται απο την πειρατεία.
Τι κοινό έχουν αυτά τα 2; Η πειρατεία είναι διαδεδομένη στο target group στο οποίο απευθύνονται. Ενώ δηλαδή μεγάλες εταιρίες προσδοκούν έσοδα τον επαγγελματικό χώρο και κάνουν τα στραβά μάτια για τους οικιακούς χρήστες, οι συγκεκριμένες κατηγορίες περιμένουν να πουλήσουν στους οικιακούς χρήστες, και δεν έχουν κανένα άλλο τρόπο να έχουν έσοδα πέρα από το όποιο σπονσοράσισμα των εταιριών υλικού. Επίσης ειδικά τα βιντεοπαιχνίδια, πέρα από τη καλή φήμη που αποκτούν από στόμα σε στόμα, δεν έχουν κάποιο πλεονέκτημα από τη διάδοσή τους, αφού έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής τις περισσότερες φορές.
Μια ειδική κατηγορία είναι τα Antivirus. Τα Antivirus λειτουργούν σύμφωνα με τους κανόνες των νονών της νύχτας. Σου πουλάνε προστασία… από τους εαυτούς τους. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη επαγγελματική κατηγορία με τόση καφρίλα όση τα Antivirus. Όσοι έχουν windows επιβάλλεται να έχουν ένα, αλλά σχεδόν κανείς δεν αναρωτιέται το γιατί. Έχουν οι περισσότεροι την εντύπωση πως οι ιοί ξεπηδάνε από το πουθενά. Όποιος έχει ασχοληθεί ελάχιστα με το αντικείμενο όμως, γνωρίζει πως ένα σύγχρονος ιός δεν είναι εύκολο να δημιουργηθεί. Απαιτείται σκληρή προσπάθεια από αρκετούς προγραμματιστές, για να φτιαχτεί το οτιδήποτε μπορεί να έχει ελπίδες να χτυπήσει τα σύγχρονα λειτουργικά συστήματα. Προφανώς έχουν κάποιο όφελος για να το κάνουν αυτό… Το παραμυθάκι του “έφηβου χάκερ” δεν πείθει κάποιον με γνώσεις προγραμματισμού… Όσοι αγοράζουν antivirus, πληρώνουν έμμεσα για τη κατασκευή ιών, γιατί είναι σίγουρο πως τουλάχιστον ένα μέρος των εταιριών χρηματοδοτεί την ανάπτυξή τους. Αφήστε δε, που τα antivirus δεν είναι τόσο σημαντικά πλέον, αφού κάποιος με σύγχρονο ενημερωμένο λειτουργικό, είναι απρόσβλητος από τους περισσότερους έτσι κι αλλιώς. Αλλά φυσικά δε σας το λένε τα διαδεδομένα site αυτό, για πολλούς λόγους. Αντίθετα, καλλιεργούν κλίμα φόβου για τους ιούς για να αυξήσουν τις πωλήσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα απο το πρόσφατο παρελθόν ο Conficker… Για το λόγο αυτό, προτείνω μόνο δωρεάν αντιβιοτικά σε όποιον ζητά τη γνώμη μου.
Με όσα γράφω παραπάνω, προσπαθώ να ρίξω ένα φως στο θέμα της πειρατείας λογισμικού. Η πειρατεία βολεύει σε πολλές περιπτώσεις, όχι πάντα φυσικά, υπάρχουν και τομείς που έχουν χτυπηθεί άσχημα από την πειρατεία, όπως τα βιντεοπαιχνίδια. Σκοπός μου δεν είναι να προωθήσω την πειρατεία. Σκοπός μου είναι να δείξω την υποκρισία γύρω από το θέμα. Και να σας δώσω επιχειρήματα σε περίπτωση που κάποιος σας πει πως η πειρατεία είναι κλοπή και άλλα τέτοια παραμύθια. Η απάντηση σε αυτό είναι πως είναι κλοπή, αλλά όχι πάντα. Όταν απολαμβάνεις κάτι που έχει μια δίκαιη τιμή για όσα προσφέρει, και που απευθύνεται αποκλειστικά σε ανθρώπους σαν κι εσένα, τότε είναι κλοπή. Όταν χρησιμοποιείς κάτι επειδή είσαι ουσιαστικά σχεδόν αναγκασμένος να το επιλέξεις, η τιμή του είναι παράλογη και στη τιμή περιλαμβάνεται πλήθος λειτουργιών που δε χρειάζεσαι, χωρίς να σου δίνουν τη δυνατότητα να πληρώσεις λιγότερο για όσα χρειάζεσαι και μόνο, τότε δεν είναι κλοπή. Είναι απλά η έξυπνη αντίδραση κάποιου που δε θέλει να πιάνεται κορόιδο. Επειδή πχ κάποιος πήγε σε μια σχολή και έδωσε χρήματα κάτω από το τραπέζι για να χρησιμοποιηθεί και διδαχθεί το δικό της λογισμικό, εγώ δεν είμαι υποχρεωμένος να τον πληρώσω για να περάσω το μάθημα. Δε χρειάζομαι το πρόγραμμά του, απλά είμαι αναγκασμένος να το χρησιμοποιήσω γιατί δεν έχω εναλλακτική επιλογή. Επειδή αυτός έχει την οικονομική δύναμη να επηρεάζει το σύστημα κάτω από το τραπέζι, δε σημαίνει πως θα τον επιβραβεύσω με το πορτοφόλι μου για αυτό.
Το επίσης παραμύθι πως οι προγραμματιστές χάνουν λεφτά, επίσης δε στέκει. Τα λαμόγια οι manager ίσως χάνουν λεφτά, όχι οι προγραμματιστές. Αυτοί συνήθως πληρώνονται στάνταρ, ανεξάρτητα από τις όποιες πωλήσεις, και ψίχουλα σε σχέση με όσα βγάζουν οι εκδότες. Το αντεπιχείρημα πως αν δε πουλήσει ένα πρόγραμμα δε θα υπάρξει συνέχεια και ο προγραμματιστής θα χάσει τη δουλειά του, επίσης δε στέκει, γιατί θα βρει κάτι άλλο να κάνει και επίσης οι εταιρίες δε πρόκειται ποτέ να σταματήσουν να βγάζουν λεφτά, απλά θέλουν περισσότερα. Έχουν κλείσει πολλές στο παρελθόν, αλλά ελάχιστες ήταν εξαιτίας της πειρατείας…
Όσα γράφω δεν αποδεικνύονται, και δεν είναι στα σίγουρα ορθά, το ξαναλέω προς αποφυγή παρεξηγήσεων. Είναι η προσωπική μου άποψη και μόνο. Επίσης δεν ισχύει ακριβώς το ίδιο πράγμα για άλλες αγορές όπως ταινίες και μουσική. Για αυτά θα γράψω σε άλλο άρθρο.